Een scherpe column in Advertising Age (Amerikaans magazine over marketing en media) lijkt het bed van ombudslieden bij Amerikaanse kranten danig te hebben opgeschud. Te laat vindt de auteur, Simon Dumenco. In zijn ook op de website Poynter.org geplaatste column, stelt hij dat hun bed een sterfbed is. Hij noemt vijf redenen waarom de mediaconcerns de stekker van de ombudsmanfunctie er maar beter kunnen uittrekken.
De zich van het alias ‘Media Guy’ bedienende columnist schrijft er een veelgelezen blog over en daarin schuilt precies de reden waarom hij ombudsfuncties reeds op de intensive care ziet liggen, met weinig hoop op herstel. De megafoon van alle blogs bij elkaar hebben de noodzaak en zin van een ombudsman van krant, tijdschrift, radio of tv feitelijk overbodig gemaakt, zo betoogt hij. Nog sterker, bloggers en bloglezers zijn veel beter en sneller in staat om krantenredacties te controleren op fouten en ander journalistiek ongerief. Daarnaast ergert hij zich dood aan de saaiheid van ombudslieden.’Ombudsmen are (sorry) boring to hell.’
Het zijn navelstaarders en ze doen hun werk alleen maar voor eigen eer en glorie. Het geld dat ze kosten kan zijn inziens beter worden uitgegeven aan bloggers die redacties dagelijks, ieder uur, iedere minuut, op de vingers kunnen tikken. Hij beveelt krantendirecties aan hun bijdragen meer ruimte te geven, zowel online als in print. Het budget waaruit ombudslieden worden betaald kan daarnaast beter worden besteed aan reporting, in plaats van aan reporting on reporting. Volgens Dumenco bewijst Jim Romenesko’s mediablog op de website van Poynter Institute dagelijks dat de columns van Amerikaanse ombudslieden slechts ‘provinciale’ schrijfsels zijn, preken bovendien voor eigen parochie. Dat Advertising Age en Poynter’s Romenesko serieus worden genomen door Amerikaanse ombudsmannen en vrouwen blijkt wel uit de verontwaardigde reacties die Dumenco’s column inmiddels heeft opgeroepen.

Kleinsteeds

Het besloten online discussieplatform van ONO, Organisation of News Ombudsmen, waarbij ombudslieden wereldwijd zijn aangesloten, telde de afgelopen weken talrijke reacties van in hun wiek geschoten ‘ombuddies’.
Onder hen een felle reactie van Daniel Okrent, die van 2003 tot 2005 ombudsman was bij de New York Times. Onkrent was de eerste ombudsman bij de NYT. Hij werd aangesteld direct na de journalistieke deconfiture rond de Jayson Blair-ramp die de NYT overkwam. Onkrent meent dat Dumenco de plank volledig misslaat als hij stelt dat ombudslieden niet langer een waardevol doel nastreven. Wat Romenesko doet op Poynter’s mediablog bewijst volgens hem geenszins dat de columns van ombudslieden symptomen van kleinsteedse hokjesgeest vertonen. Het online gebrabbel op zijn mediablog kan zich in de verste verte niet meten aan de ernst waarmee miljoenen mensen dagelijks de NYT lezen, of de Washington Post of een andere krant die een ombudsmanfunctie instelde.
Met serieuze lezers is slechts een echte dialoog mogelijk via de ombudsman van hun krant. In een p.s. beticht Onkrent Dumenco ervan dat hij kennelijk niet de uitstekende column van Clark Hoyt leest, Onkrents opvolger bij de NYT.

Onvervangbaar

Talrijke ombudslieden laten in hun columns, maar ook op het ONO-discussieplatform, eveneens weinig heel van Dumenco’s betoog. Als het om transparantie gaat, om kwaliteitsverbetering van het eigen product, dan wel om verantwoording afleggen aan het lezerspubliek, vervullen ombudslieden naar hun overtuiging een onvervangbaar instrument. Blogs kunnen hoogstens een nuttige aanvulling betekenen op hun werk, maar nooit in de plaats komen van. Toch is het Edward Wasserman, professor of Journalism Ethics Washington and Lee University, opgevallen dat een aantal krantenuitgevers in de Verenigde Staten de ombudsmanfunctie de laatste jaren heeft opgeheven dan wel niet langer invult. Hij vraagt zich af of dat buiten de VS ook zo is, of dat daar juist sprake is van een tegenovergestelde ontwikkeling, dat er bij meer media een ombudsman wordt aangesteld.
Niet alleen Amerikaanse ombudslieden reageerden als door een wesp gestoken. op Dumenco’s aanval. In Engeland nemen de ombudslieden van The Guardian, Siobhain Butterworth, diens voorganger Ian Mayes en van The Observer, Stephen Pritchard, het op voor hun Amerikaanse collega’s. Butterworth hamert er in zijn reactie op dat het ombudsmansysteem een vorm van zelfregulering is. Het systeem staat er naar de lezers toe borg voor dat hun krant zich houdt aan de journalistieke maatstaven die de krant voor zichzelf heeft gesteld. Controle, transparantie en verantwoording afleggen, daar gaat het om.Wat Dumenco zegt over blogging is op zich oké, maar objectiviteit is echt wat anders, laat staan dat wat bloggers beweren altijd strookt met de waarheid. Het is dan ook absoluut geen alternatief voor kranten die hun eigen fouten toegeven, want dat is immers de sleutel tot vertrouwen tussen lezers en journalisten. Ombudsmannen hebben bovendien niet slechts een externe functie, maar doen ook binnen de eigen redacties nuttig werk door de kwaliteit van het product dat ze dagelijks maken ook intern ter discussie te stellen.
Wat is er trouwens zo nieuw aan blogschrijvers die kranten vertellen wat ze vinden van de wijze waarop ze berichten? Kranten doen dat al langer dan een eeuw, via hun brieven-rubrieken. Het maakt, zo stelt Butterworth, de noodzaak van het hebben van een ombudsmanfunctie allesbehalve overbodig, in tegendeel.

ONO-conferentie

Wereldwijd hebben tientallen media een ombudsman aangesteld, velen zijn lid van de ONO. In Nederland zijn onder anderen de ombudsmannen/lezersredacteuren van De Volkskrant en het Eindhovens Dagblad ONO-lid. MON is associated ONO-member.
Eind mei houdt de ONO haar jaarlijkse conferentie in Stockholm. De echo van Dumenco’s column zal daar ongetwijfeld nog nagalmen.

Mon-onderzoek

De Stichting Media-ombudsman Nederland doet dit jaar , met financiёle steun van het Stimuleringsfonds voor de Pers, onderzoek naar het functioneren van ombudslieden bij nieuwsmedia in binnen- en buitenland en hun invloed op het journalistieke product. Centraal in dit onderzoek staat de vraag wat het nut van een ombudsman is voor de lezer, luisteraar, kijker en voor de betreffende redactie zelf. Daarbij wordt ook de vraag betrokken in hoeverre dit fenomeen heeft bijgedragen aan de zelfregulering in de journalistiek.