Het begon mij in het afgelopen jaar steeds meer te irriteren. Wanneer je in het vakblad De Journalist de verkorte uitspraken van de Raad voor de Journalistiek las, zag je steeds vaker dat de naam van de klager geanonimiseerd was. Enkele jaren geleden was ik nog in het nieuws omdat ik als toenmalig hoofdredacteur van het Dagblad van het Noorden in mijn krant weigerde om de moordenaar van Pim Fortuyn met initialen aan te duiden. Wanneer je toen al op Google de moord op Pim Fortuyn aanklikte, kreeg je honderden “hits” uit het buitenland met de naam Volkert van der Graaf. In Nederland was dat nog steeds, afgezien van Elsevier, Volkert van der G. In een tv-programma heb ik destijds ook de grap gemaakt dat wanneer we deze (vrijwillige) richtlijn van de Nederlandse media consequent zouden doorvoeren, in onze geschiedenisboeken de moord op Willem van Oranje gepleegd zou zijn door ene Balthasar G. Toen ik vele jaren geleden bij Engelse kranten werkte, waren mijn collega’s verbijsterd over deze Nederlandse terughoudendheid. “Is de rechtspraak in Nederland dan niet openbaar?” vroegen zij.

Terug naar de Raad voor de Journalistiek. Ik ben niet tegen dat instituut. De Raad is een soort tussenvorm voor mensen of instituten die vinden dat zij in de media onheus bejegend zijn. Natuurlijk is er nog altijd de rechter. In de vier jaar dat ik als kleine zelfstandige PR-activiteiten bedreef, adviseerde ik mijn klanten altijd wanneer zich zo’n situatie voordeed hetzij in kort geding naar de rechter te gaan en een forse dwangsom te eisen, of direct een civiele procedure te beginnen. Dat was toen in Engeland al heel gewoon, maar hier in Nederland moesten de directeuren en hoofdredacteuren er ontzettend aan wennen. Uiteindelijk bleek het ook hier in de praktijk uitstekend te werken.

Rechtspraak is openbaar. Ook de oordelen van de Raad voor de Journalistiek zijn openbaar. Dat betekent dat alleen in uitzonderlijke gevallen de namen van de klager en de aangeklaagde geanonimiseerd kunnen worden. Die anonimisering in de uitspraken van de Raad neemt echter hand over hand toe. In de periode 1961 – 1995 waren er 461 uitspraken van de Raad voor de Journalistiek waarvan er 7, oftewel 2 procent, anoniem waren. Tussen 1996 en 2001 waren er 341 uitspraken waarvan er 32, of 9,4 procent, anoniem waren. In de afgelopen vijf jaar (2002 – 2007) waren er 482 uitspraken waarvan maar liefst 108, dus 22,4 procent, anoniem.

Op maandagavond 14 april jl. was er in Amsterdam een bijeenkomst van de nog steeds onderschatte Vereniging van Onderzoeksjournalisten over het functioneren van de Raad voor de Journalistiek, in aanwezigheid van Raadsvoorzitter mr. Ton Herstel en de secretaris. Hun weerwoord op deze ontwikkeling van de anonimisering was dat het eigenlijk niet uitmaakt wie de zaak bij de Raad heeft aangekaart. Het gaat toch immers alleen om de zaak. Mr. Herstel bracht nog een voor mij nieuw element in het geding. Het was mij ontgaan dat ook aangeklaagde journalisten – wanneer het oordeel over hen ongunstig uitvalt – om anonimisering vragen. Zij zouden vrezen voor hun loopbaan.

Voor mij is het een kwestie van principe. Zowel de klager als de aangeklaagde journalist dienen in de uitspraak genoemd te worden. In uitzonderlijke (levensbedreigende) omstandigheden kan daarvan worden afgeweken. Als hoofdredacteur zou ik een anonieme uitspraak ook nooit publiceren.

Geert –Jan Laan is hoofdredacteur van het nieuwe Rotterdamse weekblad Vandaag&Morgen. Voorheen was hij o.m. hoofdredacteur van het Dagblad van het Noorden.